BIOLOGIA - Matura z biologii

BIOLOGIA - Serwis Kursu Sikory poświęcony biologii - matura, studia, hobby


Kurs Sikory :: kursy maturalne :: Biologia :: Matura z biologii


Artykuł o Nowej Maturze z biologii - wszystko co powinien wiedzieć maturzysta.




MISJA: MATURA I STUDIA
Bliskie spotkania pierwszego stopnia - matura z biologii
Jak wygląda Nowa Matura z biologii? Jakie są zasady oceniania?
Poznaj strukturę i formę egzaminu.
NOWA MATURA Z BIOLOGII
 
Czym się nie różni od „starej” matury?
Tak samo można ją trzy razy Z: Zakuć, Zdać, Zapomnieć. Tak samo można o niej zaśpiewać trzy razy „za”: już za rok, za miesiąc, już za dzień. Tak samo jest egzaminem dojrzałości, aczkolwiek niekoniecznie biologicznej. Wreszcie, biologicznie rzecz ujmując, tak samo naraża na koszty system nerwowy Maturzysty. Ale co najważniejsze, tak samo jak w przypadku „starej” matury, świnki czy ospy, zazwyczaj przechodzi się ją tylko raz w życiu!
 
Czym się różni od „starej” matury?
Przede wszystkim formą. I aby się z nią zmierzyć, potrzeba nie tylko wiedzy z biologii, ale także umiejętności jej zaprezentowania. Warto więc nie tyle cytować bezbłędnie podręczniki z biologii, ile wyćwiczyć umiejętności rozwiązywania różnorodnych zadań, zdolności analitycznego myślenia, formułowania własnych opinii, itp. To będzie najlepsza maturalna broń… biologiczna.
 
FORMA
Co takiego, Maturzysto, powinieneś wiedzieć o nowej maturze z biologii?
Najbardziej ogólne, przez co wcale nie mniej pożyteczne informacje o jej formie, przedstawić można w takiej oto pigule:
 
PIGUŁA BIOLOGICZNA

 
◊ Maturę z biologii zdajesz
w ciągu jednego dnia.
◊ Jeśli wybierasz biologię jako przedmiot
obowiązkowy, wybierasz także i poziom matury:
podstawowy lub rozszerzony.
◊ Jeśli wybierasz biologię jako przedmiot dodatkowy,
zdajesz maturę na poziomie rozszerzonym.
◊ Podczas matury rozwiązujesz zadania egzaminacyjne zawarte
w arkuszach egzaminacyjnych.
◊ Na poziomie podstawowym piszesz 120 min.
i rozwiązujesz arkusz I zadań egzaminacyjnych.
◊ Na poziomie rozszerzonym piszesz 240 min.
i rozwiązujesz ten sam arkusz I
oraz arkusz II.
◊ Wyniki podane są w procentach.
◊ Zdasz, jeśli uzyskasz co najmniej
30% punktów możliwych do uzyskania
za rozwiązanie arkusza I.
 
 
 
 
 WYMAGANIA
Teraz należy ową pigułę biologiczną rozgryźć. Nie sztuka oswoić się z formą nowej matury, sztuką jest poznać jej treść. Czego więc wymaga, od Ciebie, Maturzysto, Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu? Poniżej, w lewej kolumnie tabeli, przedstawione są standardy wymagań egzaminacyjnych, czyli: jaką wiedzę i umiejętności powinieneś posiadać, przystępując do matury z biologii. W prawej kolumnie tabeli umieszczone zostały przykładowe zadania z arkusza egzaminacyjnego. W środkowej kolumnie sam dla siebie możesz zaznaczyć, co już wiesz i potrafisz. A więc… ucz się i odfajkowuj!
 
I. Wiadomości i rozumienie.
 
POZIOM PODSTAWOWY – arkusz I
Wymagania
Czy posiadam tę wiedzę / umiejętność?
Przykładowe zadanie
To, co potrafisz jako zdający maturę z biologii:
·  Opisujesz budowę i funkcje organizmu człowieka:
  • opisujesz budowę organizmu człowieka lub nazywasz elementy budowy przedstawione na ilustracji,
  • przedstawiasz zależności pomiędzy poszczególnymi strukturami,
  • opisujesz funkcje poszczególnych struktur.
 
 
 
Zadanie 8 (3 pkt.)
Człowiek produkuje dziennie ok. 1,5 litra śliny. Wydzielanie śliny ma charakter czynności odruchowej; może być ona wydzielana na drodze odruchu bezwarunkowego i warunkowego.
  1. (1pkt) Podaj, krótko opisując, dwie funkcje śliny u człowieka, poza funkcją trawiącą przez alfa amylazę.
  2. (2pkt) Podaj dwie konkretne sytuacje: wydzielania śliny na drodze odruchu warunkowego i odruchu bezwarunkowego:
·  Przedstawiasz związki między strukturą i funkcją w organizmie człowieka:
  • określasz cechy budowy człowieka stanowiące przystosowanie do pełnionych funkcji, wyjaśniasz ich znaczenie,
  • analizujesz podobieństwa i różnice pomiędzy strukturami pełniącymi podobne i różne funkcje w organizmie człowieka.
 
Zadanie 8 (3 pkt.)
 
Określ rodzaj tkanki przedstawionej na schemacie oraz wskaż 3 przystosowania w budowie tej tkanki do funkcji jakie pełni.
rysunek
·  Przedstawiasz i wyjaśniasz zależności pomiędzy organizmem i środowiskiem:
  • analizujesz wpływ człowieka na środowisko,
  • opisujesz elementy środowiska i wyjaśniasz relacje pomiędzy nimi,
  • określasz wpływ czynników środowiska na stan zdrowia i czynności życiowe człowieka.
Zadanie 11 (3 pkt.)
W tabeli przedstawiono normy podstawowych parametrów krwi.
Analizowany parametr krwi
Wartość parametru u kobiet
Wartość parametru u mężczyzn
Erytrocyty
4,5 -5,0 mln. /mm3
5,5 mln. /mm3
Leukocyty
4,5 - 8,5 tys./mm3
4,5 - 8,5 tys. /mm3
OB
do 12 mm/h
do 8 mm/h
Hematokryt
32 -46 %
38 -49 %
Trombocyty
140 -440 tys./mm3
140 -440 tys./mm3
 
Określ, które z dwóch przedstawionych powyżej parametrów krwi ulegną zmianie u osoby pracującej przez pół roku w schronisku górskim, wysoko w górach.
Uzasadnij każdy z dokonanych wyborów.
·  Przedstawiasz i wyjaśniasz zjawiska oraz procesy biologiczne:
  • opisujesz zjawiska i procesy biologiczne lub nazywasz elementy procesów przedstawionych na ilustracji,
  • wyjaśniasz zjawiska i procesy biologiczne zachodzące w organizmie człowieka lub środowisku, określasz ich znaczenie,
  • opisujesz i wyjaśniasz zasady dziedziczenia cech i wynikające z nich konsekwencje dla człowieka
Zadanie4 (3 pkt.)
Przeanalizuj poniższy schemat łańcucha oddechowego. rysunek
 
 
Spośród wymienionych poniżej zdań wybierz dwa błędne. Przeprowadź korektę każdego z nich podając ich prawidłową wersję.
I - W skład łańcucha oddechowego wchodzą transbłonowe przenośniki elektronów zbudowane z białek
II - Elektrony przemieszczają się w szeregu reakcji oksydoredukcyjnych, a ich ostatecznym akceptorem jest tlen
III - Protony wodoru są przemieszczane z przestrzeni perymitochondrialnej do matriks
IV - Przemieszczanie się elektronów prowadzi do powstania różnicy potencjałów błonowych, które są siłą napędową do syntezy ATP
 
POZIOM ROZSZERZONY – arkusz I i arkusz II
Wymagania
Czy posiadam tę wiedzę / umiejętność?
Przykładowe zadanie
To, co na poziomie podstawowym, oraz:
·  Opisujesz budowę i funkcję na różnych poziomach organizacji życia i u różnych organizmów:
  • opisujesz obiekt biologiczny lub nazywasz elementy jego budowy przedstawione na ilustracji,
  • przedstawiasz zależności pomiędzy strukturami należącymi do różnych poziomów organizacji życia,
  • opisujesz funkcje poszczególnych struktur lub obiektów biologicznych.
 
 
Zadanie 1 (2 pkt.)
Poniższy schemat przedstawia strukturę molekularną błony komórkowej. rysunek
 
 
 
Na podstawie analizy schematu, podaj jedną różnicę i dwa podobieństwa w budowie dwóch warstw błony plazmatycznej: zewnętrznej i wewnętrznej.
·  Przedstawiasz związki pomiędzy strukturą i funkcją na różnych poziomach organizacji życia:
  • określasz cechy budowy stanowiące przystosowanie do pełnionych funkcji, wyjaśniasz ich znaczenie,
  • analizujesz podobieństwa i różnice pomiędzy strukturami pełniącymi podobne i różne funkcje.
 
 
Zadanie 6 (2 pkt.)
Podaj dwie różnice w budowie, związane ze środowiskiem życia zwierząt, pomiędzy jaszczurką zwinką i krokodylem nilowym. Określ wartość przystosowawczą każdej z różnic.
·  Przedstawiasz i wyjaśniasz zależności pomiędzy organizmem i środowiskiem:
  • charakteryzujesz środowisko życia organizmów,
  • określasz związek między środowiskiem życia a budową i czynnościami życiowymi organizmów,
  • wyjaśniasz podobieństwa i różnice w przystosowaniach organizmów do różnych środowisk.
 
 
Zadanie 17 (2 pkt.)
Uzasadnij, podając jeden argument, że samozapylenie nie jest korzystne dla rośliny oraz podaj dwa sposoby unikania przez rośliny samozapylenia.
·  Przedstawiasz i wyjaśniasz zjawiska oraz procesy biologiczne:
  • wyjaśniasz procesy i zjawiska biologiczne zachodzące na różnych poziomach organizacji życia, określasz ich znaczenie,
  • opisujesz i wyjaśniasz zjawiska: zmienności, dziedziczenia i ewolucji oraz relacje między nimi.
 
 
Zadanie 11 (2 pkt.)
Niektóre komórki człowieka mają zdolność do ruchu.
Podaj przykład komórki ciała kobiety, która ma zdolność do ruchu postępowego, określając jednocześnie jej sposób poruszania się i funkcję.
 
II. Korzystanie z informacji
 
POZIOM PODSTAWOWY I POZIOM ROZSZERZONY – arkusz I i arkusz II
Wymagania
Czy posiadam tę wiedzę / umiejętność?
Przykładowe zadanie
·  Odczytujesz informacje przedstawione w formie:
  • tekstu o tematyce biologicznej,
  • tabeli, wykresu, schematu, rysunku.
 
Zadanie 9 (3 pkt.)
Przeanalizuj poniższy schemat. rysunek
 
a.  (1pkt) Podaj  oznaczenia literowe i  pełne nazwy tych elementów, które zabezpieczają cofaniu się krwi z komór do przedsionków.
b.  (2pkt) Podaj, wypisując w odpowiedniej kolejności oznaczenia literowe ze schematu i przyporządkowując pełne nazwy, sześć elementów wchodzących w skład małego obiegu krwi. Uzupełnij swoją wypowiedź o elementy nie uwzględnione na schemacie, a wchodzące w skład małego obiegu krwi.
·  Selekcjonujesz, porównujesz informacje:
  • porządkujesz informacje według podanego kryterium,
  • określasz podobieństwa i różnice,
  • dobierasz i stosujesz kryteria selekcji i porównywania.
Zadanie 6 (2 pkt.)
Choroby wirusowe i bakteryjne mogą się szerzyć różnymi drogami: kropelkową, pokarmową, płciową itd..
Uporządkuj wszystkie poniższe patogeny i choroby pod względem dróg ich zakażenia.
Odra, polio, świnka, zapalenie wątroby typu A, dwoinka zapalenia płuc, paciorkowiec płonicy, przecinkowiec cholery, pałeczka duru brzusznego, maczugowiec błonicy, pałeczka czerwonki, laseczka jadu kiełbasianego.
1-      Zakażenie drogą kropelkową:
2-     Zakażenie drogą pokarmową:
·  Przetwarzasz informację według podanych zasad:
  • konstruujesz tabelę, wykres, schemat, rysunek,
  • redagujesz poprawny merytorycznie opis przedstawionego w innej formie obiektu, zjawiska lub procesu.
 
Zadanie 15 (4 pkt.)
Skonstruuj tabelę porównującą budowę morfologiczną stawonogów: raka, pszczoły i pająka, z uwzględnieniem: rodzaju tagm, liczby par odnóży i liczby czułków.
Należy również wpisać, przy każdym przedstawicielu gromadę stawonogów, do której należą.
 
III. Tworzenie informacji.
 
POZIOM PODSTAWOWY – arkusz I
Wymagania
Czy posiadam tę wiedzę / umiejętność?
Przykładowe zadanie
·  Planujesz działania na rzecz własnego zdrowia i ochrony środowiska:
  • określasz obiekt, zakres, cel działania,
  • opisujesz możliwy do realizacji sposób działania, dobierasz odpowiednie metody i środki, przewidujesz skutki,
  • wskazujesz osoby lub organizacje, które mogą udzielić wsparcia,
  • planujesz przebieg obserwacji.
 
Zadanie 3 (2 pkt.)
Anoreksja występuje wówczas, gdy mamy do czynienia z głęboką niechęcią do jedzenia (jadłowstręt psychiczny). Głodzenie powoduje spadek masy ciała, niedożywienie, a w konsekwencji poważne zaburzenia w procesach przemiany materii prowadzące często do śmierci. Bulimia jest żarłocznością psychiczną, która objawia się napadami jedzenia i późniejszym prowokowaniem wymiotów lub zażywaniem nadmiernych ilości leków przeczyszczających.
Zaobserwowałeś (aś) u swojej dobrej koleżanki brak akceptacji swojego wyglądu i nadmierną kontrolę swojej wagi. W ciągu ostatnich dwóch miesięcy wyraźnie spadła jej waga, ręce stały się szorstkie, a w szkole zdarzyły się jej nawet 2 przypadki omdlenia.
Zaproponuj dwa przykładowe działania, które mógłbyś (mogłabyś) podjąć, aby jej pomóc.
·  Interpretujesz informacje i wyjaśniasz zależności przyczynowo – skutkowe pomiędzy prezentowanymi faktami:
  • objaśniasz i komentujesz informacje, określasz tendencje zmian, wyjaśniasz związki przyczynowo – skutkowe,
  • odnosisz się krytycznie do tekstów lub danych, np. oddzielasz fakty od opinii, wskazujesz niespójności, błędy logiczne, niewłaściwą metodykę,
  • wykonujesz obliczenia, rozwiązujesz zadania z zakresu dziedziczenia cech u człowieka
 
Zadanie 17 (3 pkt.)
W roczniku statystycznym z 2000 r możemy znaleźć następujące dane dotyczące występowania w Polsce dwóch chorób.
 
Choroba
1990
1995
1997
1998
Gruźlica
16136
15959
13967
13302
Zaburzenia psychiczne
151871
176065
178206
192603
 
a.       (1pkt) Określ tendencje zmian w przypadku rozwoju obu chorób w Polsce.
  1. (2pkt) Podaj dwie przyczyny, które mogły spowodować wzrost liczby zaburzeń psychicznych oraz dwie, które mogły spowodować zmniejszenie zachorowań na gruźlicę.
·  Formułujesz wnioski i opinie oraz je uzasadniasz na postawie analizy informacji:
  • dobierasz racjonalne argumenty,
  • konstruujesz samodzielną wypowiedź poprawną pod względem logicznym i merytorycznym.
 
Zadanie 10 (4 pkt.)
Uzasadnij tezę, podając 4 argumenty, że fotosynteza jest podstawowym procesem metabolicznym warunkującym życie na naszej planecie;
 
POZIOM ROZSZERZONY –  arkusz I i arkusz II
Wymagania
Czy posiadam tę wiedzę / umiejętność?
Przykładowe zadanie
Poziom podstawowy oraz:
  • planujesz działania, eksperymenty i obserwacje, formułujesz problem badawczy, stawiasz hipotezę, dobierasz obiekt i metodę, planujesz przebieg obserwacji lub eksperymentu,
 
 
Zadanie4 (4 pkt.)
Zaproponuj doświadczenie, w którym potwierdzisz tezę, że trzustka, podobnie jak ślinianki, produkuje amylazę. W zestawie doświadczalnym musisz uwzględnić: 3 probówki, skrobię ziemniaczaną, ślinę, rozdrobnione tabletki zawierające wyciąg z trzustki zwierzęcej, wodę, płyn Lugola. Przedstaw próbę kontrolną w do tego doświadczenia oraz krótko wyjaśnij wyniki otrzymane w każdej probówce.
  • wykonujesz obliczenia, rozwiązujesz zadania z zakresu dziedziczenia cech u różnych organizmów.
Zadanie6 (3 pkt.)
U muszki owocowej allel normalnej barwy oczu dominuje nad allelem barwy purpurowej, zaś allel długich skrzydeł nad allelem skrzydeł zredukowanych. Po skrzyżowaniu ze sobą muszki heterozygotycznej pod względem obu cech z muszką o purpurowych oczach i zredukowanych skrzydłach otrzymano następujące liczby osobników:
-   609 o normalnych oczach i długich skrzydłach,
-   624 o normalnych oczach i zredukowanych skrzydłach
-   622 o purpurowych oczach i długich skrzydłach
-   615 o purpurowych oczach i zredukowanych skrzydłach
Czy geny barwy oczu i kształtu skrzydeł badane w tej krzyżówce znajdują się w jednym, czy w różnych chromosomach?
 
 
RODZAJE ZADAŃ
Obok wiedzy i umiejętności dotyczących stricte biologii, warto posiąść umiejętności rozwiązywania różnego typu zadań. Sprawdź, jakie zadania pojawiają się w arkuszach egzaminacyjnych. Które z nich sprawiają Ci najmniej, a które najwięcej trudności? Które warto szczególnie poćwiczyć?
 
 
RODZAJE I FORMY ZADAŃ
W ARKUSZACH EGZAMINACYJNYCH Z BIOLOGII
 
I. Zadania otwarte:
Zadania Krótkiej Odpowiedzi (KO)
Są najczęściej stosowane w arkuszach egzaminacyjnych z biologii. Polegają na udzieleniu odpowiedzi w formie jednego lub kilku zdań bądź wymienienia określonych elementów.
Zadania z Luką (L)
Odnoszą się do materiałów źródłowych i zawsze wymagają, aby w odpowiedzi uwzględnić podane informacje. Dlatego niezbędna jest tutaj wnikliwa analiza materiału źródłowego. W poleceniu często należy uzupełnić materiał o brakujące informacje lub poprawić te, które są błędne.
 
II. Zadania zamknięte:
 
Zadania na Dobieranie (D)
Udzielenie odpowiedzi najczęściej polega na odpowiednim przyporządkowaniu, poprawnym klasyfikowaniu lub uporządkowaniu struktur, procesów, czy zjawisk biologicznych. Inaczej mówiąc: należy w chaosie zaprowadzić ład i porządek.
Zadania Wielokrotnego Wyboru (WW)
Najczęściej zadania wielokrotnego wyboru stosuje się na egzaminach wstępnych na wyższe uczelnie. Sprawdzają one stopień opanowania bardzo szczegółowych wiadomości, co wymaga wręcz encyklopedycznej uczenia się. Wśród podanych pod każdym pytaniem kilku odpowiedzi do poprawnych może należeć od 0 do wszystkich odpowiedzi, co czyni tego typu pytania dosyć podchwytliwymi.
Zadania „Prawda – Fałsz” (PF)
Wymagają mało pisania, więcej logicznego myślenia. Polegają na ustosunkowaniu się do podanych stwierdzeń i zaliczeniu ich jako prawdziwe lub fałszywe.
 
 
ZASADY OCENIANIA
Jeśli już na przekór Sokratesowi wiesz, że wiesz i potrafisz, z pewnością interesuje Cię, kto i w jaki sposób oceni Twoją wiedzę i umiejętności. Bądź pewien, że:
    1. Kryteria oceniania poszczególnych zadań są jednolite w całym kraju.
    2. Przy każdym zadaniu odczytasz liczbę punktów możliwych do uzyskania.
    3. Ocenie podlegają wypowiedzi jedynie na temat. Nawet najbardziej kwieciste komentarze i ozdobniki językowe są pomijane.
    4. Podobny los spotyka treść brudnopisu, która także nie jest oceniana.
    5. Szczęśliwy abiturient to ten, który uzyska co najmniej 30% punktów na poziomie podstawowym. Ilość punktów z poziomu rozszerzonego nie ma wpływu na zdaniem egzaminu.
    6. Wynik egzaminu, ustalony przez Okręgową Komisję Egzaminacyjną, to przysłowiowa kropka nad „i” – jest ostateczny.
 
DODATKOWE INFORMACJE
 
Dla dociekliwych i nienasyconych.
 
Bez rozstrzygania, co komu i jak służy, należy stwierdzić, że nowa matura różni się od „starej” kilkoma pomniejszymi detalami.
Nowy Maturzysto! Wiedz, że:
1. dużo wcześniej przed maturą posiadasz już dostęp do informacji dotyczących wymagań oraz do przykładowych arkuszy egzaminacyjnych; nie było tak w przypadku „starej” matury;
2. łącz się ze wszystkimi maturzystami wszystkich województw– rozwiązujesz taki sam zestaw zadań, a w przypadku „starej” matury rozwiązywano różne zadania w różnych województwach;
3. Twoja nowa matura oceniana jest według tych samych zasad i kryteriów; dla porównania: kryteria oceny „starej” matury były różne, arbitralne;
4. Twoja zakodowana praca oceniana jest przez niezależnych, nieznanych tobie i nie znających ciebie egzaminatorów, nie przez uczących cię nauczycieli – jak w przypadku „starej” matury.
 
Pozostaje ubolewać, że nie ma się więcej lat na karku i zdanej matury „po staremu”, lub cieszyć się z przywileju własnej młodości, jakim jest możliwość zdawania Nowej Matury. Ubolewanie, jakkolwiek szczere, nie przyniesie jednak większych efektów. Może więc warto zaufać młodości: a nuż tak jak Red Bull doda Ci skrzydeł? Wprawdzie biologicznie orłem nigdy się nie staniesz, ale intelektualna metamorfoza przed Tobą!
Ola Lemańska
 
 
Linki
Na tych stronach znajdziecie więcej informacji o nowej maturze, z biologii i nie tylko: